آثار فیلسوفان ناگزیر یکنواخت است. هیچ چیز غیرمنتظرهای در آنها نیست. پیشاپیش دارای نتیجهی حسابشدهای است و هر تناقضی در آنها اشتباهی شمرده میشود. امرسن میگوید: «روح خانهی خود را میسازد، بعد خانه روح را در خود زندانی میکند». مدار بستهای است. استحکام دیوارهای چهار طرف، نیروی آن است. هرگز نمیتوان آنها را از نظر دور داشت. یا بهتر بگوییم آنها در ماوراء قرار دارند. انسان گمان میکند که از مدار خارج شده و دچار اشتباه شده است. اشتباه کردن! چطور ممکن است من دچار اشتباه شوم؟ «در اینجا چه کسی به اشتباه میاندازد؟» فیلسوف پیوسته و فقط دیگران را به اشتباه میاندازد .... انسان به غیر از دیگران کسی را به اشتباه نمیاندازد.
از اندرزهايي به یک نویسندهی جوان ـ آندره ژید ـ ترجمهی رضا سید حسینی
